طرح بررسی و راه‌اندازی سرویس ریلی کارکنان در کریدور صنعتی، بندری و انرژی غرب بندرعباس
پیشنهاد انجمن بنادر خصوصی ایران برای بررسی امکان سرویس ریلی کارکنان غرب بندرعباس؛ از ارزیابی فنی و تقاضا تا پایلوت محدود و توسعه مشروط به نتیجه.
بندرعباس ـ پالایشگاه ستاره خلیج فارس ـ منطقه ویژه صنایع معدنی و فلزی خلیج فارس ـ بندر شهید رجایی ـ ایزوایکو
پیشنهاددهنده: انجمن بنادر خصوصی ایران
مخاطبان طرح
هیئت‌مدیره انجمن بنادر خصوصی ایران
استانداری هرمزگان
وزارت راه و شهرسازی
راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران
سازمان بنادر و دریانوردی
اداره کل بنادر و دریانوردی استان هرمزگان
شرکت‌ها و مراکز صنعتی و بندری مستقر در محور غرب بندرعباس
خلاصه مدیریتی
محور غرب بندرعباس یکی از مهم‌ترین کریدورهای صنعتی، بندری و انرژی کشور محسوب می‌شود که مجموعه‌ای از مراکز بزرگ اقتصادی از جمله بندر شهید رجایی، پالایشگاه ستاره خلیج فارس، منطقه ویژه صنایع معدنی و فلزی خلیج فارس، ایزوایکو و تعداد زیادی شرکت‌های لجستیکی، حمل‌ونقل و خدمات بندری در آن استقرار یافته اند.
چالش کنونی
تردد نیروی انسانی شاغل در این مراکز عمدتاً از طریق خودروهای شخصی و سرویس‌های جاده‌ای شرکت‌ها انجام می‌شود. این سازوکار با چالش‌هایی مانند ترافیک در ساعات پیک، تداخل با تردد سنگین کامیون‌ها، افزایش احتمال تصادفات، اتلاف زمان سفر و خستگی نیروی انسانی همراه است.
پیشنهاد انجمن
انجمن بنادر خصوصی ایران پیشنهاد می‌کند امکان راه‌اندازی سرویس ریلی کارکنان در کریدور صنعتی، بندری و انرژی غرب بندرعباس با استفاده از ظرفیت خطوط موجود یا قابل ارتقا، در قالب یک مطالعه کوتاه‌مدت و سپس اجرای پایلوت محدود توسط دستگاه‌های مسئول مورد بررسی قرار گیرد.
هدف
ایجاد یک گزینه حمل‌ونقل ایمن، منظم و پایدار در کنار سازوکارهای فعلی جابه‌جایی کارکنان که بتواند در بلندمدت به بهبود بهره‌وری عملیاتی، ارتقای ایمنی تردد و کاهش فشار بر شبکه جاده‌ای این محور کمک کند.
مقدمه و ضرورت طرح
محور غرب بندرعباس در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین قطب‌های صنعتی و بندری کشور تبدیل شده است. تمرکز زیرساخت‌های بندری، پالایشگاهی، صنعتی و خدمات لجستیکی در این منطقه باعث شده است روزانه حجم قابل توجهی از نیروی انسانی و مراجعه کنندگان به این مراکز تردد داشته باشند.
بندر شهید رجایی
بزرگ‌ترین بندر تجاری کشور
منطقه ویژه صنایع معدنی
یکی از قطب‌های اصلی صنایع معدنی و فولادی
پالایشگاه ستاره خلیج فارس
بزرگ‌ترین پالایشگاه میعانات گازی کشور
ایزوایکو
یکی از مهم‌ترین مراکز صنایع دریایی
با توجه به روند توسعه فعالیت‌های صنعتی و بندری در منطقه، ضرورت بررسی گزینه‌های مکمل و پایدارتر در حوزه حمل‌ونقل نیروی انسانی بیش از پیش احساس می‌شود.
معرفی کریدور هدف
کریدور صنعتی–بندری غرب بندرعباس از محدوده شهر بندرعباس آغاز شده و در امتداد محورهای ارتباطی غرب شهر، مراکز مهم صنعتی و بندری را در بر می‌گیرد.
این مجموعه‌ها به همراه شرکت‌های متعدد فعال در حوزه‌های حمل‌ونقل، خدمات بندری، انبارداری، پیمانکاری و خدمات فنی، یکی از متراکم‌ترین محورهای اشتغال صنعتی در جنوب کشور را تشکیل داده‌اند. برآوردهای اولیه نشان می‌دهد روزانه ده‌ها هزار نفر نیروی انسانی و مراجعه‌کننده در این محور تردد می‌کنند.
وضعیت فعلی تردد نیروی انسانی
سرویس‌های ایاب‌وذهاب شرکت‌ها
بخش قابل توجهی از شرکت‌ها برای کارکنان خود سرویس‌های ایاب‌وذهاب فراهم کرده اند و این سرویس‌ها در ساعات شروع و پایان شیفت‌ها فعالیت می‌کنند.
خودروهای شخصی کارکنان
استفاده از خودروهای شخصی کارکنان یکی از دو شیوه اصلی جابه‌جایی در این محور است که فشار زیادی بر شبکه جاده‌ای وارد می‌کند.
پراکندگی سرویس‌ها، تعدد ناوگان مورد استفاده و وابستگی کامل به مسیرهای جاده‌ای موجب شده است این مدل حمل‌ونقل در برابر افزایش حجم ترافیک و توسعه فعالیت‌های صنعتی منطقه آسیب پذیر باشد.
چالش‌های مدل جاده محور فعلی
ترافیک و تداخل
تراکم ترافیک در ساعات شروع و پایان شیفت‌ها
تداخل تردد خودروهای کارکنان با کامیون‌ها و ناوگان باری
ایمنی و هزینه
افزایش احتمال وقوع تصادفات در محورهای صنعتی
افزایش مصرف سوخت
افزایش هزینه‌های جاری سرویس‌دهی برای شرکت‌ها
بهره‌وری نیروی انسانی
اتلاف زمان سفر برای کارکنان
احتمال تأخیر در شروع شیفت‌های کاری
خستگی نیروی انسانی پیش از آغاز فعالیت کاری
با توجه به توسعه مستمر فعالیت‌های بندری و صنعتی در منطقه، انتظار می‌رود حجم تردد در این محور در سال‌های آینده نیز افزایش یابد. از این رو بررسی گزینه‌های حمل‌ونقل مکمل اهمیت پیدا می‌کند.
ظرفیت و منطق بررسی گزینه ریلی
ظرفیت موجود
یکی از ظرفیت‌های قابل توجه در محور غرب بندرعباس، وجود یا مجاورت زیرساخت‌های ریلی در بخش‌هایی از این مسیر است. شبکه ریلی کشور از طریق بندرعباس به بندر شهید رجایی متصل بوده و در این محدوده عمدتاً برای جابه‌جایی بار مورد استفاده قرار می‌گیرد.
فرصت بهره‌برداری
این امکان مطرح است که بررسی شود آیا می‌توان در ساعات مشخص و به صورت زمان‌بندی شده، از ظرفیت خطوط موجود یا قابل ارتقا برای جابه‌جایی کارکنان نیز استفاده کرد یا خیر.
نقش مکمل
در صورت امکان پذیر بودن چنین گزینه‌ای، سرویس ریلی کارکنان می‌تواند به عنوان یک راهکار مکمل در کنار سیستم‌های جاده‌ای موجود عمل کند و بخشی از تقاضای تردد را به شکل ایمن‌تر و منظم‌تر مدیریت نماید.
هرگونه تصمیم در این خصوص نیازمند بررسی دقیق فنی، عملیاتی و ایمنی توسط دستگاه‌های ذی‌ربط به ویژه راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران خواهد بود.
پیشنهاد اصلی انجمن بنادر
انجمن بنادر خصوصی ایران پیشنهاد می‌کند امکان راه‌اندازی سرویس ریلی کارکنان در کریدور صنعتی، بندری و انرژی غرب بندرعباس، با استفاده از ظرفیت خطوط موجود یا قابل ارتقا، در قالب یک مطالعه کوتاه‌مدت و سپس پایلوت محدود، توسط دستگاه‌های مسئول بررسی شود.
هدف طرح
ایجاد یک گزینه حمل‌ونقل مکمل برای جابه‌جایی کارکنان مراکز صنعتی و بندری منطقه؛ به گونه‌ای که در صورت امکان پذیر بودن، بخشی از تقاضای تردد از شبکه جاده‌ای به سیستم ریلی منتقل شود.
رویکرد تدریجی
در مراحل اولیه اجرای این طرح، سرویس‌های جاده‌ای موجود حذف نخواهند شد و می‌توانند نقش مکمل یا تغذیه کننده ایستگاه‌های ریلی را ایفا کنند.
چارچوب اجرا
مطالعه کوتاه‌مدت امکان‌سنجی، سپس اجرای پایلوت محدود و در صورت موفقیت، توسعه تدریجی سرویس در کل کریدور.
مدل پیشنهادی اجرای طرح
گام اول: بررسی فنی، عملیاتی و تقاضامحور
در این مرحله انجام یک بررسی اولیه برای ارزیابی امکان اجرای طرح پیشنهاد می‌شود که شامل موارد زیر خواهد بود:
شناسایی مسیرهای ریلی
شناسایی مسیرهای ریلی موجود یا مجاور در محور بندرعباس تا بندر شهید رجایی و مراکز صنعتی منطقه
بررسی ظرفیت بهره‌برداری
بررسی ظرفیت بهره‌برداری خطوط ریلی در ساعات غیرمزاحم برای حمل بار و بررسی تداخل احتمالی سرویس‌های مسافری با قطارهای باری
شناسایی ایستگاه‌ها
شناسایی نقاط مناسب برای ایجاد ایستگاه یا توقفگاه کارکنان و برآورد اولیه تعداد کارکنان و الگوی شیفت‌های کاری
الزامات و مدل مالی
بررسی الزامات ایمنی، بیمه، بهره‌برداری و مجوزهای لازم؛ برآورد اولیه هزینه‌ها و بررسی مدل‌های تأمین مالی احتمالی
گام دوم: طراحی و اجرای پایلوت محدود
در صورت مثبت بودن نتایج مرحله بررسی، می‌توان یک پایلوت محدود برای ارزیابی عملیاتی طرح سرویس ریلی کارکنان اجرا کرد.
انتخاب مسیر آزمایشی
یک مسیر یا قطعه آماده‌تر برای اجرای آزمایشی انتخاب می‌شود
تمرکز بر ساعات شیفت
تمرکز سرویس‌ها بر ساعات شروع و پایان شیفت‌های کاری خواهد بود
ثبت‌نام کارکنان
کارکنان شرکت‌های مشارکت کننده می‌توانند به صورت ثبت‌نامی از سرویس استفاده کنند
سرویس داخلی مقصد
جابه‌جایی کارکنان از ایستگاه ریلی تا محل کار از طریق سرویس‌های کوتاه داخلی انجام می‌شود.
در این مرحله شاخص‌هایی مانند زمان سفر، میزان تقاضا، رضایت کاربران، هزینه‌ها و چالش‌های عملیاتی مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت.
گام سوم: توسعه تدریجی سرویس
در صورت موفقیت مرحله پایلوت، امکان توسعه تدریجی این سرویس قابل بررسی خواهد بود.
افزایش تعداد سرویس‌های ریلی
گسترش دفعات سرویس‌دهی برای پوشش بهتر شیفت‌های مختلف کاری
ایجاد ایستگاه‌های جدید
ایجاد یا توسعه ایستگاه‌ها و توقفگاه‌های جدید در طول مسیر
افزایش مشارکت مراکز صنعتی
افزایش مشارکت مراکز صنعتی و بندری و بررسی اتصال بهتر مسیر به ایزوایکو و سایر مراکز
هم‌راستاسازی با برنامه‌های توسعه
هم‌راستاسازی طرح با برنامه‌های توسعه شبکه ریلی منطقه در بلندمدت
در بلندمدت این محور می‌تواند به یک کریدور ریلی کارکنان برای مراکز صنعتی، بندری و انرژی غرب بندرعباس تبدیل شود.
ذی‌نفعان و منافع مورد انتظار
دستگاه‌های درگیر
راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران
وزارت راه و شهرسازی
سازمان بنادر و دریانوردی
اداره کل بنادر و دریانوردی استان هرمزگان
استانداری هرمزگان
پالایشگاه ستاره خلیج فارس
منطقه ویژه صنایع معدنی و فلزی خلیج فارس
بندر شهید رجایی و مجتمع ایزوایکو
شرکت‌های بندری، لجستیکی و صنعتی فعال در منطقه
منافع مورد انتظار
بهبود ایمنی تردد نیروی انسانی
کاهش فشار ترافیکی بر محورهای جاده‌ای منطقه
کاهش احتمال تصادفات در مسیرهای صنعتی
کاهش زمان سفر کارکنان در ساعات پیک
بهبود نظم و قابلیت پیش‌بینی در جابه‌جایی کارکنان
کمک به ارتقای بهره‌وری نیروی انسانی
ایجاد زیرساخت حمل‌ونقل پایدار برای توسعه آینده صنایع و فعالیت‌های بندری
الزامات اولیه و درخواست از هیئت‌مدیره
الزامات اولیه برای شروع بررسی
1 کارگروه مشترک
تشکیل کارگروه مشترک بین دستگاه‌های ذی‌ربط
2 جمع‌آوری داده
جمع‌آوری داده‌های اولیه درباره حجم تقاضای سفر کارکنان
3 بررسی فنی
بررسی فنی ظرفیت خطوط ریلی موجود
4 ارزیابی ایمنی
ارزیابی الزامات ایمنی و بهره‌برداری
5 مدل مالی
بررسی اولیه مدل‌های مالی و اجرایی
درخواست مشخص از هیئت‌مدیره انجمن
پیشنهاد می‌شود هیئت‌مدیره انجمن بنادر خصوصی ایران با اصل طرح و پیگیری موضوع موافقت کرده و دبیرخانه انجمن را مأمور نماید با دستگاه‌های ذی‌ربط از جمله:
راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران
سازمان بنادر و دریانوردی
وزارت راه و شهرسازی
استانداری هرمزگان
مکاتبه کرده و پیشنهاد بررسی امکان راه‌اندازی سرویس ریلی کارکنان در این محور را مطرح نماید.
همچنین پیشنهاد می‌شود برای بررسی موضوع، یک جلسه مشترک با حضور نمایندگان دستگاه‌های ذی‌ربط و مراکز صنعتی و بندری منطقه برگزار شود.
جمع‌بندی
کریدور صنعتی و بندری غرب بندرعباس یکی از مهم‌ترین محورهای اقتصادی کشور است که حجم قابل توجهی از فعالیت‌های بندری، صنعتی و انرژی در آن متمرکز شده است.
وضعیت کنونی
جابه‌جایی نیروی انسانی در این محور عمدتاً از طریق شبکه جاده‌ای انجام می‌شود که با چالش‌های متعددی همراه است.
فرصت ریلی
با توجه به وجود یا مجاورت زیرساخت‌های ریلی در بخش‌هایی از مسیر، بررسی امکان استفاده از ظرفیت ریلی برای جابه‌جایی کارکنان می‌تواند به عنوان یک گزینه مکمل و توسعه پذیر مورد توجه قرار گیرد.
مسیر پیش رو
پیشنهاد انجمن بنادر خصوصی ایران، آغاز یک فرآیند بررسی کارشناسی و امکان‌سنجی است که در صورت تأیید، در قالب پایلوت محدود آغاز شده و به صورت تدریجی توسعه می‌یابد.
انجمن بنادر خصوصی ایران آماده همکاری با تمامی دستگاه‌های ذی‌ربط برای تحقق این طرح است.
